Kavram İlke Yöntem
Halk Eğitimin İlkeleri
İlke, amaçlara ulaşmayı kolaylaştıran terriel öncüldür. Halk eğitiminde temel amaç, eğitime katılanın beklentisine yanıt verecek, onun yaşamını kolaylaştıracak bir eğitimin verilmesidir. Bu nedenle, halk eğitimin temel ilkeleri şu şekilde belirtilebilir (Gedikoğlu, 1991, s. 62):
1. Bireyin gereksinimleri ile işe başlama
3. Yararlılık
6. Yerel öncüllerden yararlanma
Halk eğitiminde kullanılan yöntemlere geçmeden önce yöntem ve teknik arasındaki farkı ortaya koymakta yarar görülmektedir.
Öğretim tekniği; öğretimle hedeflenen davranışların öğrencilere kazandırılması için düzenlenen öğretme etkinliklerinden oluşur (Bülbül, 1991, s. 178). Bu nedenle öğretim tekniği, öğretim yönteminde yer alan öğelerden birisini oluşturmaktadır.
Bazı Öğretme Yöntemleri
Eğitim ve öğretim etkinliklerinde hedeflenen davranışların öğrencilere kazandırılması için kullanılan bazı yöntemler şunlardır (Bülbül, 1991, s.180):
1. Sunuş Yoluyla Öğretme: Öğrencilerin neler öğreneceğine karar veren, kavramları, genellemeleri ve bunları açıklayan, örnekleri öğrencilere aktaran öğretmendir. Bu yöntem, bilgilerin çok dikkatli bir şekilde düzenlenmesi ve öğrenci tarafından alınmaya hazır bir durumda verilmesi sürecidir.
2. Buluş Yoluyla Öğretme: Belirli bir sorunla ilgili verileri toplayıp, analiz ederek soyutlamalara ulaşmayı sağlayan, öğrencinin kendi etkinliğine dayalı, onu güdüleyici bir öğretme yoludur. Tümevarım yaklaşımını içerir.
3. Sorun Çözme (Bilimsel) Yöntemi: Sorun çözme yöntemi, öğrencinin öğrenme sürecine katılımı sağlanarak, belli bir konudaki sorun saptanır ve öğrencilerin çözüm yollarını bulunmaları beklenir. Öğrencilerde sorun çözüme yoluyla kendi kendine öğrenmelerine ortam hazırlanır. Bu yöntemde kullanılan aşamalar; güçlüğün sezilmesi, problemin tanımlanması, çözüm seçeneklerinin belirlenmesi, uygun çözüm seçeneğinin seçilmesi, çözüm seçeneğinin uygulanması ve değerlendirmedir.
4. Tartışma Yoluyla Öğretme-Öğrenme: Öğretmenin veya önderin başkanlığında 6-20 kişilik bir grupta, katılanların hepsinin ilgilendiği bir konu üzerinde katılanların görüşlerim açıklamaları, birbirlerine soru sorma ve yanıtlama temeline dayanan bir yöntemdir.
5. Tam Öğrenme Modeli: Öğrencilerin farklı özellikleri dikkate alınarak, her öğrenciye kendi hazır bulunuşluk durumuna ve öğrenme hızına uygun bir sürenin tanınması suretiyle her öğrencide aynı derecede, aynı miktarda öğrenmenin sağlanması temeline dayanmaktadır. Öğrencilere optimum öğrenme fırsatları içinde yeterli süre verilirse, bütün öğrencilerin hedeflenen davranışı kazanacağı modelin temel varsayımını oluşturmaktadır.
Halk Eğitiminde Kullanılan Yöntemler
Bir öğretme-öğrenme durumunda baştan sona kadar aynı yöntemi kullanma yerine, etkinliklerin çeşitli aşamalarında farklı yöntemleri kullanmak, öğrenmede kalıcılığı sağlar (Love/ 1985, s. 129). Ancak, bunu bir ders saati içerisinde gerçekleştirmek istenilen ölçüde kolay olamamaktadır.
Halk eğitimi etkinliklerinde kullanılan yöntemler farklı başlıklar altında ele alınmaktadır. Bu yöntemlerden bazıları şu şekilde özetlenebilir.
Uzaktan Öğretim
Bu yöntem, yazışmalı öğretim yöntem olarak da adlandırılmaktadır. Belli aralarla posta ile dersler, ödevler, sınavlar göndermek suretiyle öğretici ve öğrenci arasında eğitsel bir ilişkiye dayalı olarak sürdürülen öğretim yöntemidir. (Geray, 1978, s. 52).
Bu öğretim yönteminin başarısı, öğrencide öğrenme, istek ve güdüsünün yüksek, yoğun uygulamaya, alıştırmaya dayalı olmasına bağlıdır.
Uzaktan öğretim yöntemini gerektiren nedenleri; coğrafi, ekonomik ve sürekli yoklama olmak üzere üç grupta toplamak olasıdır.
Coğrafi koşullardan dolayı her köy, kasaba ve kentte herkesin gereksinmelerini karşılayacak öğretim kurumları kurmak çok güçtür. Bu bağlamda, bu yöntemle her bireye eğitim olanağı götürmek olanaklı olduğundan, her yere öğretim kurumu kurma gereği ortadan kalkmaktadır.
Ekonomik kaynakların sınırlı olması nedeniyle çeşitlilik gösteren yetişkinlerin eğitim gereksinmesini karşılamak olanaklı değildir. Diğer taraftan yetişkinin çalışma zorunda olması veya ekonomik olanaksızlık nedeniyle bir eğitim kurumana devam edememektedir. Bu nedenle, gerek yetişkinin olanaklarının, gerekse ulusal ekonomik kaynakların sınırlı olmasından dolayı, uzaktan öğretini yöntemi daha etkilidir.
Ayrıca, sürekli devam zorunluluğu, yani bireyin belli bir öğretim kurumuna her gün gidip gelme zorunluluğu olmadığından, her bireyin bu öğretime katılması olanaklıdır.
Halk Eğitimi Teknikleri
Teknik; belli bir bilgi ve becerinin kazandırılmasında veya bir işin gerçekleştirilmesinde kullanılan bir yoldur.
Öğretim tekniği, öğrencilerde hedeflenen davranışların kazandırılması için düzenlenen öğretme etkinliklerinin biçimini oluş- . turan bir yoldur. Öğretme tekniği, bir öğretme yönteminde yer alan öğelerden yalnızca birisidir (Bülbül, 1991, s. 178). Halk eğitiminde kullanılan teknikler, yetişkinin gelişim özellikleri doğrultusunda ve öğretim tekniklerine uygun bir yapıya sahip olması bir zorunluluktur.
Halk Eğitiminde Kullanılan Bazı Teknikler
Halk eğitimi etkinliklerinin önemli bir özelliği, programların ve içeriğinin çok çeşitli olmasıdır. Duruma ve programın içeriğine göre çok farklı öğretme tekniklerine gereksinme vardır.
Halk eğitimi etkinliklerinde kullanılan teknikler; etkinliğin yapısı, kullanım yeri, hedef grubu ve kazandırılacak etkinliğin bilgi ve beceriye dayalı oluşuna göre değişmektedir.
Herhangi bir sınıflandırmaya gitmeden halk eğitiminde kullanılan bazı teknikler aşağıda açıklanmıştır.
Anlatım Tekniği
Halk eğitimi etkinliklerinde yaygın olarak kullanılan bir tekniktir. Öğretmen anlatır, öğrenciler dinler ve not alır, anlamadıkları konularda soru sorabilir. Öğretmen de konunun anlaşılıp anlaşılmadığını yoklamak için öğrencilere soru sorabilir.
Anlatım tekniği şu koşullarda kullanılmaktadır;
1. Öğrencilerin bilgi sahibi olmadıkları konuları açıklaması,
2. Önceki bilgilerle ilgili olan yeni bilgilerin verilmesi,
3. Sürenin sınırlı olması,
4. Öğrenci grubunun kalabalık olması,
5. Başka tekniklerin kullanılmasına öğrencilerin hazır olmaması.
Anlatım tekniği, diğer tekniklere göre kullanışlı ve masrafsızdır. Ancak, öğrencileri pasif dinleyici olması, güdülenmelerinin güçlüğü ve anında dönüt almanın zorluğu tekniğin zayıf yönleridir.
Anlatım Tekniğinin Sakıncalarım Azaltma Yolları: Bu tekniğin bütün sakıncalarına karşın, kullanım alanının yaygın olması, bu sakıncaları en aza indirgeyecek bazı önlemleri de beraberinde getirmektedir. Bu tekniğin sakıncalarını en aza indirgeme yollarından bazdan şunlardır (Bülbül, 1991, s. 192; Kılıç, 1981, s. 43):
1. Öğretmen derse iyi hazırlanmalı,
2. içerik iyi belirlenmeli,
3. Kuram ve uygulamalar arasında denge sağlanmalı,
4. Sınıfa uygun bir oturma düzeni sağlanmalı; her öğrencinin öğretmenle ve birbiri ile rahatça iletişim kurabileceği bir düzenlemeye gidilmeli,
5. İlgiyi dağıtacak uyarıcılarda bulunulmamak,
6. Sürekli anlatımdan kaçınılmalı, konuşmacı konuşmanın etkisini sık sık denetlemeli,
7. ilgi canlı tutulmalı; bunun için öğrencinin derse katılımı sağlanmalı,
8. Öğrencilerin düzeyine inilmeli,
9. Öğrencilere adlarıyla hitap edilmeli,
10. Gerektiğinde araç-gereç kullanılmalı,
11. Öğrencilere konuşma fırsatı verilmeli,
12. Öğretmen kendine güvenmeli,
13. Zaman iyi ayarlanmalı,
14. Sözsüz iletişimin önemi gözardı edilmemeli,
15. Konuşma arasında konuyla ilgili örnekler verilmeli, fıkra ve anılar anlatılmalıdır.
Tartışma Tekniği
Tartışma tekniği, özellikle bir soruna birlikte çözüm aramanın gerekli olduğu durumlar ile öğrencilerde bir tutum oluşturmanın hedeflendiği durumlarda, kullanılmaya elverişli bir yoldur.
Tartışmanın yararlı olabilmesi aşağıdaki koşulların yerine getirilmesine bağlıdır (Bülbül, 1991, s. 195);
1. Tartışma konusunun önceden belirlenmesi,
2. Öğrencilerin o konuda hazırlık yapması,
3. Konunun belli sorular çerçevesinde tek tek ele alınması,
4. Herkese eşit söz hakkı sağlanması,
5. Karşı görüşlerin hoşgörü ile karşılanması,
6. Herkese eşit sürenin verilmesi.
Tartışılan her sorudan sonra öğretmen, ortaya atılan görüşler özet olarak ortaya koymalıdır.
Kullanıldığı Durumlar: Tartışma tekniğinin kullanımı, özellikle aşağıdaki durumlarda yararlı ve geçerlidir (Bülbül, 1991, s. 196);
1. Bireylerin, yakın çevresinin, çalıştıkları kurumların, toplumların sorunlarını çözmeye özendirilmesi,
2. Ortak bir sorunu farketmek, çözüm önerileri geliştirmek ve eyleme geçirmek istenildiğinde,
3. Tutum değişikliği gerektiren durumlarda,
4. Gruptaki herkesin görüş ve düşüncelerini açıklama fırsatı vermek istenildiğinde.
İyi bir tartışma konusu şu özelliklere sahip olmalıdır;
1. Grup üyelerini ilgilendiren ortak sorunu veya gereksinimi içermeli,
2. Tartışmaya katılanlar konu hakkında bilgi sahibi olmalı,
3. Tartışma konusu açık olarak belirlenmiş ve her üye tarafından anlaşılmış olmalı,
4. Farklı görüşlere açık olmalıdır.
Tartışma Tekniğinin Olumlu Yönleri: Tartışma tekniği, katılanların birbirini tanımalarına olanak sağlar; birey davranışını daha iyi değerlendirebilir; birey, grupta çalışma yeterliğini kazanır; bireyin grup içinde kendine olan güveninin gelişmesine katkıda bulunur; katılanlarda başkalarını anlama, arkadaşlık, işbirliği duygu ve davranışları geliştirir.
Tartışma Tekniğinin Olumsuz Yönleri: Bu teknik 6-20 kişilik gruplar için uygundur; bazı bireylerin çekingen kalmalarından dolayı tartışmaya katılmamaları; tartışmaya katılanlar rol ve sorumlulukları konusunda yetiştirilmemişse tartışma uzar ve verimsiz geçer.
Gösteri Tekniği
Gösteri, bir hareketin nasıl yapıldığını ya da bir işlemin nasıl kullanıldığını göstermek amacıyla dikkatle düzenlenmiş bir sunudur (Bülbül, 1991, s. 199). Bu tekniğin sözlü anlatım, resimler, şekiller ve sorularla desteklenerek daha da etkin hale getirilebilir. Özellikle beceri kazandırmada etkin bir tekniktir.
Gösteri tekniği "demostrasyon tekniği" olarak da adlandırılmaktadır. Öğretmen, bir eylem veya işlemin nasıl yapıldığını veya bir nesnenin nasıl kullanıldığını öğrencilere göstermek suretiyle açıklar. Ancak, öğrencilerin de gösterimi yapılan nesne veya işlem hakkında ön bilgiye sahip olmasında yarar görülmektedir. Bu teknik kulağa ve göze hitap ettiğinden, öğrenmenin kalıcılığı artar.
Gösteri tekniğinin bazı üstün yönleri şu şekilde sıralanmaktadır (Bülbül, 1991, s. 199);
1. Eylem veya işlem, yazılı ve sözlü anlarından daha iyi açıklanabilir,
2. ilgi çekebilir, açıklık ve kolay anlaşılma sağlayabilir,
3. Öğrencilere uygulama fırsatı verme olanağını sağlar,
4. Öğrencilerde istenilen davranışın kazanılıp kazanılmadığı anında görülebilir.
Bu tekniğin her yerde uygulanmasının olanaklı olmaması; fazla zaman alması; öğrencilerin hepsinin aynı fırsata sahip olmaması ve öğrencilerde olumsuz tepki geliştirmesi, bu tekniğin olumsuz yanlarıdır.
Gösteri tekniği ile etkin bir öğrenmeyi sağlayabilmek ve istenilen davranış değişikliğini gerçekleştirebilmek için, şunlar gözönünde bulundurulmalıdır (Aytar, 1967, s. 5):
1. Gerçek eşya ve varlık gösterilmeli,
2. Konu ile ilgili yerlere gezi düzenlenmeli,
3. ilgili film, slayt, model, resim ve haritalarda yararlanılmalıdır.
Örnekolay Tekniği
Bir öğretim tekniği olan Örnekolay; bir olayın yazılı veya sözlü anlatılarak, bir film göstererek konu ile ilgili öğrencilerin çözümleme, öneri ve düşüncelerini ortaya koyma tekniğidir. Burada temel amaç, örnek olayın çözümlemesinin öğrenciler tarafından yapılmasıdır. Bu durum, öğrencilere, olaylara geniş boyutlu yaklaşma ve insanları bu yaklaşım içerisinde değerlendirme görüşünü kavratır.